Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου 2011

Έστι θάλασσα,τις δε νυν κατασβέσει;



Έστι θάλασσα, τις δε νυν κατασβέσει; *
                                                                                                   Αφιερώνεται στον παιδικό μου φίλο Ισαάκ Σ.


Καλά Νερά
                                                                
 
Ημερομηνία δημοσίευσης στην ΑΥΓΗ:  08/01/2010
Της Τιτίκας-Μαρίας Σαράτση

Γιώργης Σιάντος: "Κάνε το καλό και ρίξ' το στο γιαλό, γιατρέ..."
     Πριν από την ανακάλυψη της πενικιλίνης από τον Αλεξάντερ Φλέμινγκ, το 1929, και την ευρεία χρήση των αντιβιοτικών μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, η φυματίωση στη Θεσσαλία θέριζε. Χτυπούσε βέβαια όλες τις κοινωνικές τάξεις, αλλά ιδιαίτερα τις φτωχότερες, αγρότες και τσιγγάνους. 
Ο Α. Σ., νεαρός πνευμονολόγος και φυματιολόγος, θεωρούσε την ιατρική λειτούργημα, από έναν ασθενή έπαιρνε χρήματα - από δέκα δεν έπαιρνε.
Ανάμεσα σ’ αυτούς που είχε θεραπεύσει από τη φυματίωση πριν από τον πόλεμο ήταν και ένας χωροφύλακας. Έπρεπε να εφαρμοσθεί η πολύ λεπτή τεχνική του πνευμονοθώρακα - μέθοδος πολύ επώδυνη. Ο ασθενής έγινε καλά. - Γιατρέ μου, δεν έχω να σε πληρώσω, είπε. -Μην το σκέπτεσαι καθόλου, του απάντησε ο γιατρός. Πρόσεχε τον εαυτό σου και τέρμα το τσιγάρο.
Τα χρόνια πέρασαν. Στη φάση της «νομιμότητας» του ΚΚΕ, ο Γιώργης Σιάντος, γ.γ. του ΚΚΕ τότε, Καρδιτσιώτης και πρώην καπνεργάτης, ήρθε στην Καρδίτσα. Λόγω της ιδιόρρυθμης κατάστασης της «νομιμότητας» τον φύλαγε η χωροφυλακή , «για να μη γίνει κάποια απόπειρα από αντιφρονούντες...» (διάβαζε «ομάδες» και πρώην συνεργάτες των Γερμανών).
 Διάλεξαν το σπίτι λοιπόν του γιατρού Α.Σ. για να φιλοξενηθεί ο Σιάντος, επειδή ήταν κεντρικό και τα φρονήματα του γιατρού ήταν γνωστά, αριστερός γαρ...
.....Μέχρι τα 10 μου χρόνια παραθερίζαμε στα χωριά του Πηλίου. Ένα καλοκαίρι,το διπλανό σπίτι το είχε νοικιάσει μια οικογένεια Ελλήνων Εβραίων. Κάθε απόγευμα πήγαινα με τον φίλο μου τον Τζέκη στην ακροθαλασσιά για κοχύλια. Ήταν στο μπράτσο της μητέρας του, μιας πανέμορφης γυναίκας -πάντα φορούσε γύρω στον λαιμό της μια σειρά μικρά μαργαριτάρια που έλαμπαν σαν τα μάτια της- που είδα για πρώτη φορά τον «αριθμό» από το Άουσβιτς. Ρώτησα τη μητέρα μου τι ήταν και μου εξήγησε. Πρόσεξε, μου είπε, μην αναφέρεις τίποτα για πόλεμο, ο ένας της γιος, μικρό παιδάκι, πέθανε εκεί.
   Ένα απόγευμα, την ώρα του περίπατου με τον Τζέκη, ήρθε κοντά μου ο πατέρας μου. - Μην πας σήμερα για κοχύλια, έχω να σου πω. Έχει σχέση με τον «γιαλό», πρόσθεσε. Πάντα μου έκανε «μαθήματα ιστορίας», «γιατί αυτά δεν θα σας τα μάθουν στο σχολείο, και πρέπει να τα μάθεις από μας». Πάντα μιλούσε με έναν τρόπο που κυριολεκτικά "εικονογραφούσε", ιστορούσε την αφήγηση.

«...Σου έχω πει για τον πνευμονοθώρακα και πόσο τυχεροί είμαστε που ανακαλύφθηκαν τα αντιβιοτικά... θα καταλάβεις μεγαλώνοντας.Πριν από τον πόλεμο είχα θεραπεύσει έναν χωροφύλακα. Σου έχω διηγηθεί επίσης ότι φιλοξενήσαμε στο σπίτι μας τον Σιάντο... Εσύ, βέβαια, κοριτσάκι μου, δεν είχες ακόμη γεννηθεί. Κι όμως, κατά κάποιον τρόπο, οφείλεις την ύπαρξή σου σε αυτόν τον χωροφύλακα. Θα είχαμε καεί ζωντανοί και δεν θα είχες γεννηθεί ποτέ.
Το σούρουπο της μέρας που φιλοξενούσαμε τον Αρχηγό (έτσι έλεγε τον Γιώργη Σιάντο) χτύπησε η πόρτα μας. Ήταν ο χωροφύλακας που είχα θεραπεύσει πριν τον πόλεμο. Στην αρχή φοβήθηκα μήπως τον ξαναχτύπησε η φυματίωση." Όχι, γιατρέ μου, δεν ήρθα γι' αυτό, μια χαρά είμαι και αυτό το οφείλω σε σένα. Άκουσε, μην είσαι βέβαιος ότι τον φυλάει καλά η χωροφυλακή τον Σιάντο, έχουμε πληροφορίες ότι τη νύχτα θα κατέβουν οι «ομάδες» να σας κάψουν το σπίτι. Το ξέρω πως είσαι στο ΕΑΜ. Ειδοποίησε να έρθουν να φυλάνε, η χωροφυλακή μπορεί να μη βοηθήσει και να καείτε ζωντανοί, εσύ και η γυναίκα σου και ο Σιάντος". Αυτά μου είπε ο χωροφύλακας και έφυγε γρήγορα μην τον δει κανείς. Ειδοποίησα αμέσως.
Ο Αρχηγός, ο Γιώργης Σιάντος καθόταν συλλογισμένος και κοίταζε με προσοχή ένα μικροσκόπιο Ζeiss που είχα στο ιατρείο.
- Τι προβλέπεις, αρχηγέ; Πώς θα πάνε τα πράγματα; Υπάρχει ελπίδα;
- Γιατρέ μου, δεν θα το κρύψω. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα. Είναι γωνία το μαγαζί (εννοούσε την Ελλάδα). Δεν θα μας αφήσουν να προχωρήσουμε... ούτε να προκόψουμε.
Τότε του είπα για την προειδοποίηση του πρώην φυματικού χωροφύλακα.
- Βλέπεις, γιατρέ, έτσι είναι. Κάνε το καλό και ρίξ' το στο γιαλό!
....Το βράδυ εκείνο πράγματι κατέβηκαν οι "ομάδες" να κάψουν το σπίτι. Το φύλαγαν από παντού φίλοι του ΕΑΜ και δεν μπόρεσαν καν να πλησιάσουν...»
  Ο πατέρας μου κάθησε στα βοτσαλάκια. Κοίταζε τον ήλιο που έδυε στον Παγασητικό και έβαφε με τις ανταύγειές του τη θάλασσα. Είχε σηκωθεί ένα ελαφρό,δροσερό αεράκι. Γι' αυτό,κοριτσάκι μου, κάνε το καλό και ρίξ' το στο γιαλό... Η θάλασσα ίσως το φέρει πίσω σ’ εσένα! Αλλά και να μη στο φέρει, δεν πειράζει... είπε και μου χαμογέλασε.

«Επέστρεψα» πολλές φορές στα λόγια του, από τότε.
Άλλωστε, τη θάλασσα, ποιος θα μπορέσει να την εξαντλήσει;
1. Αισχύλου, Αγαμέμνων, στ. 958



Κυριακή 18 Σεπτεμβρίου 2011

Η Μοναξιά του Δρομέα μεγάλων Αποστάσεων





Η  μοναξιά του δρομέα μεγάλων αποστάσεων-ΙΙ
(The Loneliness of the Long Distance Runner)
Ένα σχόλιο στη «δημοσιογραφία» και την «πραγματικότητα»
                                                                                  
        Ο Silitoe έγραψε το διήγημα το 1959. Το 1962 έγραψε το σενάριο στην ταινία του Ρίτσαρντσον. Στη Γαλλία ήταν η εποχή της Νouvelle Vague, στη Βρετανία του Free Cinema. Ο Tom Courtnay 25 χρονών.
  Η Β  κυριολεκτικά «με έστελνε» στον κινηματογράφο. Ήμουν «καλή» μαθήτρια και δεν ανησυχούσε καθόλου για το σχολείο, ανησυχούσε όπως έλεγε “για τα άλλα μαθήματα”. Έχοντας εξαναγκασθεί σε παραίτηση από τη δουλειά της στον εμφύλιο και έχοντας στερηθεί την άσκηση του μεγαλύτερου χαρίσματος που είχε -να διδάσκει- είχε αφιερώσει τη ζωή της σε εμάς. Με έστελνε σινεμά με μια σιωπηλή θεία και ζούσαμε σχεδόν πάντα έναν καυγά με τον ταμία γιατί μερικά έργα ήταν «ακατάλληλα». Έλεγε η Β, «αν δεν θέλεις να σε πνίξει το αίμα, βλέπε τις ακατάλληλες ταινίες».  Εννοούσε φυσικά τις πολιτικά «ακατάλληλες». Δεν καταλάβαινα καλά τι εννοούσε με το «αίμα», το κατάλαβα χρόνια αργότερα.
Αλλά το χαμόγελο όμως του long distance runner Τομ Κόρτνεϊ, το σιβυλλικό του χαμόγελο στην τελευταία εξαιρετική σκηνή, το κεφάλι του ριγμένο προς τα πίσω μέσα στην ομίχλη του αγγλικού πρωινού, τα γαλανά του μάτια φλογισμένα, έχοντας φθάσει ήδη στο τέρμα, έχοντας νικήσει να αφήνει τον δεύτερο δρομέα, τον «ευγενή αριστοκράτη» ξανθό James Fox να περάσει πρώτος ρισκάροντας τα πάντα, αλλά έχοντας διασώσει την αξιοπρέπεια την δική του και των συντρόφων του, δεν άργησα να το αποκρυπτογραφήσω.
Ποιοι είναι, όμως, οι long distance runners; Ποιοι δεν είναι; Τι δε τις, τι δ’ ου τις;
Δρομέας μεγάλων αποστάσεων ήταν ο «δημοσιογράφος» Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Δρομέας μεγάλων αποστάσεων ήταν ο Εμμανουήλ Ροΐδης. Δρομείς μεγάλων αποστάσεων ήταν οι συνάδελφοι που τόλμησαν να μιλήσουν για την υπόθεση Πολκ, για τον ίδιο τον Πολκ. Δρομείς μεγάλων αποστάσεων ήταν το επιτελείο της «Αυγής» που «ανίχνευσε» τη δολοφονία Λαμπράκη, της «Επιθεώρησης Τέχνης», των προδικτατορικών «Εποχών». Δρομείς μεγάλων αποστάσεων ήταν το επιτελείο του «Αντί», του «Πολίτη» των λίγων τευχών της «Σκούπας» και της παλιάς «Ελευθεροτυπίας». Δρομέας μεγάλων αποστάσεων ήταν ο Έντουαρντ Ρ. Μάροου που τόλμησε να τα βάλει ανοιχτά με το Μακάρθι.

Δρομείς μεγάλων αποστάσεων είναι  ελάχιστοι σύγχρονοί μας δημοσιογράφοι που ανιχνεύουν την αλήθεια και ανθίστανται σθεναρά στην ισοπέδωση και στο συστημικό lifestyle των δελτίων των οκτώ…
                                                                                       


Down You Masters Of War!


21η Απριλίου 1967- Down You Masters of War!


                                                                                
                                    Come you  Masters of War…           
                                                 …You that Hide behind Walls
You that Hide behind Desks
                   Bob Dylan
 
                                                 

1966                  

Η ατμόσφαιρα στη χώρα είναι εκρηκτική. Ωστόσο ένας νέος άνεμος πνέει. Ο άνεμος της ελπίδας για ελευθερία και προκοπή.Οι Έλληνες τραγουδούν ποίηση, οι καρδιές θερμαίνονται από το μέλλον που έρχεται…Το μέλλον θα ανακοπεί. Τη νύχτα της Πέμπτης προς Παρασκευή 21.4.67 εκδηλώνεται πραξικόπημα.Για 7 χρόνια, ως τον Ιούλιο του 1974 η χούντα των συνταγματαρχών θα ταλανίσει τη χώρα, θα στερήσει τις πολιτικές ελευθερίες και θα συλλάβει και θα βασανίσει χιλιάδες αγωνιστές δημοκράτες. Ζωές θα διαλυθούν.. Η «άνοιξη» της Ελλάδας, η ελπίδα για προκοπή θα ανακοπεί και τελικά θα ματαιωθεί. Οι λίγες πνευματικές αξίες που το ταλαιπωρημένο έθνος είχε με κόπο κρατήσει θα θιγούν δραματικά, η εξέγερση του Πολυτεχνείου το Νοέμβρη του 1973 θα βαφτεί με αίμα και η τραγωδία της Κύπρου τον Ιούλιο του 1974 θα επέλθει και  θα συμπληρώσει την καταστροφή..




             Down you, Masters of War!


 Για την οικογενειακή μας φίλη  Τερψιχόρη που πέρασε τα καλύτερά της χρόνια στις φυλακές Αβέρωφ-που μου «εξήγησε» τη σημασία της απλότητας-

          Απρίλιος 1967
          Από το παράθυρο φαινόταν η οδός Μαρασλή. Όμως τα παράθυρα ήταν σχετικά ψηλά- έτσι δεν μπορούσες να δεις έξω παρά αν σηκωνόσουν από το θρανίο- άσε που αυτή τη χρονιά το κυριώτερο παράθυρο της αίθουσας βρισκόταν πίσω της και δεν μπορούσε να γυρίσει. Παρόλα αυτά έπνεε ένας νέος άνεμος.  Η Σ.τον αισθανόταν στα μάγουλά της, ένας άνεμος που έμοιαζε με λάμψη, μια ανάσα, μια αναπνοή. Το έγραψε μάλιστα σε μια έκθεση: «αυτός ο άνεμος που πνέει  μοιάζει με λάμψη», και ήταν βέβαιη πως η «κυρία» θα την έβγαζε «εκτός θέματος». Αλλά όχι. Αντίθετα μάλιστα την κάλεσε και της είπε να συνεχίσει «έτσι». Μπορεί να συνεχίζονταν οι συγκεντρώσεις αλλά η 28η Μαϊου 1967 δεν αργούσε,θα έρχονταν οι εκλογές, «είχε κράτος και εξουσία η άνοιξη», και στο σπίτι έδιναν και έπαιρναν οι συζητήσεις μπροστά στο χαρακτικό της Κατράκη που είχε φέρει η Β. η μητέρα της, από την ΠΕΓ.Μάλιστα ο πατέρας της έλεγε ότι αργά ή γρήγορα, οι «μάγκες» οι Αμερικανοί θα χάσουν τον πόλεμο στο Βιετνάμ- «δεν πάνε να κάνουν μείζονες επιχειρήσεις στο Δέλτα του ποταμού Μεκόνγκ- που θα πάει, θα χάσουν», η Σ. άκουγε βέβαια  Μπαέζ και ήταν ενθουσιασμένη που η Τζόαν ήταν ζευγάρι με τον Ντύλαν- Come you masters of War-Down you masters of War!!! το παράφραζε η μητέρα της και η Σ.  το τραγουδούσε και στα διαλείμματα. Κάτω, αφέντες του πολέμου!!
   Και όλο έφερναν στο σπίτι βιβλία από το «Θεμέλιο», και 45νταρια δισκάκια με το Μπιθικώτση, «απ’το πρωί μες τη βροχή και μέσα στο λιοπύρι για μια μπουκιά κι ένα ποτήρι και δόξα τω θεώ» και στην πίσω πλευρά του δίσκου το «στρώσε το στρώμα σου για δυο», κι όλος ο κόσμος τραγουδούσε Θεοδωράκη κι ακόμη κι ο βιβλιοχαρτοπώλης της οδού Σουηδίας της φαινόταν ότι χαμογελούσε με νόημα. «Η ιδέα σου είναι, έλεγε η Ν, η νονά της, «σιγά μην αλλάξει τώρα και το village», -τραβώντας γαλλιζόντως την κατάληξη «-αζ» στο βιλάζ, όπως έλεγε ειρωνικά το Κολωνάκι, «βιλάζ, γιατί, παιδί μου, όλοι μαϊμουδίζουν».- Και θα διδαχθείτε στο Λύκειο όταν πας με το καλό τη «Θεωρία των Συνόλων», έλεγε ο πατέρας της και την άλλη στιγμή άρχιζε τις συζητήσεις και κόντρα συζητήσεις ότι θ’ αλλάξουν οι καιροί και « η αριστερά θα βοηθήσει τώρα τον Παπανδρέου»,-«Ναι, τρομάρα της» πρόσθετε η Ν. που δεν μπορούσε να ξεχάσει με τίποτα τα παλιά. Και ήταν άνοιξη…Μια άνοιξη γεμάτη υποσχέσεις. Μύριζε και το σαλκίμι στο εκκλησάκι, όπου ένα χρόνο αργότερα, μια μέρα του Νοέμβρη, θα πήγαινε η Σ. μοναχούλα, μετά το σχολείο, να προσκυνήσει το φέρετρο του νεκρού Γέρου της Δημοκρατίας που πέθανε πικραμένος.
 Αλλά τώρα μοσχοβολούσαν οι βιολέτες στο παρκάκι του «Ευαγγελισμού», τόσο που ήθελες να πετάξεις, να τρέξεις, να, να, να…Και λίγο πιο πάνω διάβαζε η πανέμορφη φίλη της, η νεαρή Μαριάνθη στη Δεξαμενή, παρέα με το βιβλίο που της αφιέρωσε ο Βάρναλης, στο καφενεδάκι.
Πέμπτη, 20 Απριλίου 1967.Ήταν βράδυ. Είχαν διαγώνισμα την επομένη – αλλά δεν μπορούσε να συγκεντρωθεί, και η Σ. μια κοίταζε τα βιβλία  και μια τον πατέρα της που κάπνιζε συνέχεια και μιλούσε  για τον Τομ Πάπας και για την ESSO και τις δυνάμεις της αντίδρασης και την εκρηκτική κατάσταση στη Μ.Ανατολή, και μια τη Β. που παράξενα σιωπηλή ξεφύλλιζε το «Δεύτερο Φύλο» της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Η Β.σήκωσε τα μάτια της και μίλησε:
      -«Το είδες χθές στο «Κεντρικό», είπε σιγανά, κοιτώντας τον άντρα της στα μάτια. Πιστεύεις ότι αυτό που ξεκίνησε θα το αφήσουν; Και μη μου πεις πάλι για τη διεθνή κατάσταση. Παίζει ρόλο δε λέω, όλα για το χρήμα γίνονται.Σιγά μην αφήσουν τον Παπανδρέου να ελέγξει τον ή τους Πάπας.    Και αυτή την « άνοιξη» θα την ανακόψουν.Και το χειρότερο: δεν είμαστε έτοιμοι για την απόκρουση της «ανακοπής».
…   Κοιμήθηκαν νωρίς τη μοιραία παραμονή. Μες στη νύχτα, λίγο μετά τη μια η ώρα, τα τζάμια άρχιζαν να τρίζουν καθώς τα τανκς κατέβαιναν απ’ το Γουδί.
Η Β. πετάχθηκε επάνω και πήρε την Σ. στην αγκαλιά της. Έκλαιγε με λυγμούς, το σώμα της τρανταζόταν. Το περίμενε, βλέπεις.
- «Μην κλαις…».ψιθύρισα.
- «Δεν καταλαβαίνεις, κοριτσάκι μου, δεν καταλαβαίνεις. Τώρα τελείωσαν όλα, τελείωσαν όλα για χρόνια…Χάσαμε, κι αυτή τη φορά»… Λες και με «έντυνε», με οχύρωνε με τα δάκρυά της. «Είχα την ελπίδα» συνέχισε, «την είχα,η άμυαλη,ήλπιζα αυτό που ελπίζει κάθε μητέρα για το παιδί της, ότι εσύ δεν θα χρειαζόταν ποτέ να φωνάξεις: Down you masters of War…».Σκούπισε τα δάκρυά της.
«Ψυχραιμία, τώρα…μπορεί να μας έρθουν ‘επισκέπτες’», είπε, μου χαμογέλασε γλυκά, και άρχισε να μαζεύει τα «απαραίτητα»σε μια μικρή τσάντα…
                      
 Σημείωση 1η : Η Β. αναφέρεται στη συναυλία της Ε.Φ.Ε.Ε. με το Μάνο Λοϊζο και το Διονύση Σαββόπουλο στο κατάμεστο «Κεντρικό». Τα τραγούδια ερμήνευσαν η Μαρία Φαραντούρη και ο Διονύσης Σαββόπουλος όπου ακούστηκαν  και τα- ακυκλοφόρητα ακόμη- «Νέγρικα» του Μάνου Λοϊζου. Βλ εφημ. «Ελευθερία» της 19ης .4. 1967.


Σάββατο 17 Σεπτεμβρίου 2011

Δεν σκέπτομαι εγώ, σκέπτεται η Φρανκφούρτη για μένα 

 
Ημερομηνία δημοσίευσης: 17/03/2010 ΑΥΓΗ
Της ΤΙΤΙΚΑΣ - ΜΑΡΙΑΣ ΣΑΡΑΤΣΗ

Η Αλίκη και η Κουνελότρυπα: Μια μητέρα και δυο κόρες συζητούν

«Ελλάς, χώρα ανατολικών αισθημάτων και δυτικής περιεργείας! Όποτε χάθηκε η 'μαγική' ισορροπία -καλή ώρα τώρα!- οι συνέπειες ήταν κάτι παραπάνω από οδυνηρές. Το πρόβλημα, στη βάση του, παραμένει πολιτισμικό... Η 'ορθολογική' Ευρώπη σκοντάφτει... στην 'ανορθολογική' περιφέρεια!»
Blogger

...Της Ασίας αν αγγίζει από τη μια - της Ευρώπης λίγο αν ακουμπά
Στον αιθέρα στέκει να - και στη θάλασσα μόνη της!
Οδυσσέας Ελύτης, «Άξιον Εστί»

"Δεν σκέπτομαι εγώ, σκέπτεται η Φρανκφούρτη για μένα», ψιθύρισε και κοίταξε έξω από το παράθυρο. Στην υπό κατεδάφιση απέναντι μονοκατοικία ένα γιασεμί στεκόταν σχεδόν μετέωρο, με μόνο στήριγμά του ένα διπλό κοράλλι, αναρριχητικό. Τα δυο τους είχαν δοθεί σε έναν θανάσιμο σφιχτό εναγκαλισμό, λες και προαισθάνονταν το τέλος τους. «Και να σκεπτόταν η Φρανκφούρτη καλά θα ήταν, γιατί η Φρανκφούρτη έχει και πολίτες, αλλά πλέον λέγοντας Φρανκφούρτη βλέπουμε αυτόματα μπροστά μας την 'υπερκυβέρνηση' του Τρισέ», συνέχισε. Το γιασεμί το είχε παραπλανήσει ο ανοιξιάτικος καιρός των προηγούμενων ημερών και είχε σχεδόν ανθίσει.
Από τότε που στα 18 τους τα κορίτσια της ενηλικιώθηκαν και ζούσαν μόνες τους, είχαν κάνει μια σιωπηρή συμφωνία που με τα χρόνια έγινε και λεκτική, απτή: να μην αφήσουν τη διαφορετική κατοικία να τις χωρίσει, να μιλάνε καθημερινά και να κάνουν πράγματα οι τρεις τους μαζί, έστω και σπάνια. Τα παιδιά είχαν μεγαλώσει με τον Λιούις Κάρολ και την «Αλίκη» πλάι στο κρεβάτι τους, επομένως αυτό που θα έκαναν αυτή τη φορά μαζί ήταν ως φυσική συνέπεια να δουν την «Αλίκη» του Τιμ Μπάρτον. «Στο κάτω-κάτω στην εκδοχή του Μπάρτον η 'λευκή βασίλισσα', η δύναμη του καλού, νικά!» της είχε πει η Β, η μεγάλη κόρη, στο τηλέφωνο, για να ελαφρύνει τη βαριά ατμόσφαιρα που είχε δημιουργήσει η αναγγελία των «οικονομικών μέτρων» που έθιγαν κατά κράτος τον μισθό της μητέρας.
- «Τα όργανα άρχισαν και θα ηχήσουν και στον ιδιωτικό τομέα», αντέτεινε η μητέρα.
-«Καλά, ας μην αγχωθούμε από τώρα», είχε πει η Γ, η μικρή κόρη, αλλά στα μάτια της διαγραφόταν ήδη η ανησυχία.
Μέρες τώρα αισθανόταν την ανάγκη να απολογηθεί. Να τους εξηγήσει ότι υπήρχαν κάποιοι που από καιρό είχαν προειδοποιήσει, ότι δεν είναι όλη η γενιά του Πολυτεχνείου εξαργυρωμένη, αλλά αντίθετα η πλειοψηφία εξακολουθεί να μάχεται στον χώρο της, ο καθένας και η κάθε μια με τις δυνάμεις του/της και τις αντοχές του. Η νύχτα είχε πια πέσει και το κουδούνι χτύπησε. Το γιασεμί μόλιςπου διακρινόταν.
- «Είναι θέμα επιλογών», είπε η Β, η μεγαλύτερη κόρη. «Πρέπει να το καταλάβεις. Αυτό που τώρα γίνεται στη χώρα συμβαίνει εδώ και καιρό στον ιδιωτικό τομέα. Δεν μιλάμε πια για 'ανθρώπους', αλλά για 'ανθρώπινους πόρους'. Δεκάδες θέσεις εργασίας κόβονται. Οι αποφάσεις δεν παίρνονται εδώ, έχουν παρθεί ήδη στην Ευρώπη ή υπερατλαντικά. Κάποιος έχει ξυπνήσει στη Νέα Υόρκη και έχει αποφασίσει για το πόσοι θα φύγουν. Το 'ποιοι' θα φύγουν θα αποφασισθεί εδώ και δεν θα 'θελα να είμαι καθόλου στη θέση του διευθυντή που θα πρέπει να το αποφασίσει. Εμείς, ως εργαζόμενοι, είμαστε αριθμοί - ό,τι είναι η Ελλάδα για τις ΗΠΑ - μια γεωπολιτική κουκκίδα. Είναι όπως στο εμπορικό σινεμά, δεν μιλάμε πια για 'τέχνη', αλλά για προϊόν. Για αριθμό εισιτηρίων. Και μη νομίζεις ότι η μεσαία 'ελληνική' επιχείρηση είναι καλύτερη. Συχνά είναι πιο σκληρή από την πολυεθνική. Δεν βλέπεις πόσο χρεωμένος είναι ο ΟΑΕΕ; Το ΙΚΑ; Νομίζεις ότι φταίει μόνο το κράτος γι' αυτό; Δεν φταίει ο μεσαίος Έλλην 'επιχειρηματίας'; Εσείς στην αριστερά και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα ζείτε στον δικό σας κόσμο». Μιλούσε ήρεμα, χωρίς θυμό.
- «Αυτό που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε εμείς στον ιδιωτικό τομέα είναι ο πλήρης ατομικισμός. Οι παγίδες. Τα πισώπλατα μαχαιρώματα. Βλέπουμε συναδέλφους που έχουν δώσει όλη τους τη ζωή και την ενέργεια στην εταιρεία να φεύγουν γιατί έτσι είναι οι οδηγίες. Και σου το λέω για να το καταλάβεις καλά, πλέον δεν είμαστε ελκυστικοί για κανέναν και κυρίως για τις πολυεθνικές. Όλα μεταφέρονται σιγά και σταθερά προς την 'ελκυστική' Ινδία. Και ξέρεις κάτι; Οι αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί και καμιά αντίδραση δεν είναι αποτελεσματική, γιατί η γενιά σου, αλλά και κυρίως η προηγούμενη, όταν οι ελληνικές επιχειρήσεις έκλειναν η μια μετά την άλλη, όταν η ΙΖΟΛΑ, ας πούμε, έκλεισε, τι έκανε; Ή μήπως νομίζεις ότι έχουμε καλές υπηρεσίες στον τουρισμό; Άντε κάνε μια βολτούλα μέχρι την Κωνσταντινούπολη να καταλάβεις τι σημαίνει service».
Η μικρή κόρη άκουγε σιωπηλή. Σήκωσε όμως το κεφάλι και κοίταξε τη μητέρα της.
- «Καλά, εσύ κοίταζε το γιασεμί. Καλά κάνεις, αλλά ποιος σε ακούει; Μια ζωή σε θυμάμαι στη 'σκεπτόμενη μειοψηφία'. Η Ελλάδα που μας παραδίνετε είναι σε άθλια κατάσταση. Άκουσα και την αριστερά σου, άκουσα και τους συνδικαλιστές. Δεν μου λες, ξέρεις ότι εσύ ανήκεις στην τελευταία γενιά που έκανε ό,τι ήθελε; Μπορεί να είχατε να κάνετε με τη χούντα, αλλά ο εχθρός ήταν ορατός. Ξέρεις ότι από την Α' Λυκείου δεν είμαστε μαθητές, αλλά 'υποψήφιοι' για τις πανελλήνιες; Ξέρεις ότι αφού μπούμε στο πανεπιστήμιο κάνουμε τουλάχιστον δύο χρόνια να συνέλθουμε από το στρες και την πίεση που περάσαμε; Και μόλις μπούμε στο πανεπιστήμιο, έρχεται η μεγάλη απογοήτευση. Το πανεπιστήμιο δεν έχει καμιά σχέση με αυτό που πιστεύαμε. Ούτε καν οι γραμματείες δεν λειτουργούν καλά... και έτσι πέφτουν επάνω μας οι παρατάξεις που κάνουν τη δουλειά της γραμματείας. Και μην μου πεις πως φταίνε μόνο τα μικρά κονδύλια. Και δεν μου λες, πολύ καλά τα λέει ο Πωλ Ζοριόν στη συνέντευξη που μου έδωσες να διαβάσω.
Μπαίνουμε σε κατακλυσμική περίοδο, μάλιστα, έτσι είναι. Μάλλον, έχουμε ήδη μπει σε κατακλυσμική περίοδο. Και η αριστερά σου, τι λέει; Θα πει τίποτα για τα ταξί με τις τριπλές και τετραπλές κούρσες που δεν θέλουν τις ταμειακές; Εσύ πλήρωνε προκαταβολικά, κορόιδο! Από τη μια η σοβαρότητα και ο Πωλ Ζοριόν και η 'Αυγή' και από την άλλη... Στο λέω και κατάλαβέ το, αναλάβετε τις ευθύνες σας. Αλλιώς... Στο κάτω-κάτω εσείς ζήσατε, καλά ή κακά δεν το κρίνω, θέλουμε να ζήσουμε και εμείς! Πάντα από μικρές μάς έλεγες ότι η ανανεωτική αριστερά είναι το άλας της γης. Πρέπει να καταλάβετε ότι δεν βρίσκεστε εκτός συστήματος. Και πάντα εσύ μας έλεγες πάλι ότι πρέπει να βάζουμε τον εαυτό μας στη θέση του άλλου. Δηλαδή αν κυβερνούσατε εσείς αύριο, κυριολεκτώ, αύριο, τι θα κάνατε; Αυτό να πεις στους δικούς σου, αυτό θέλω να ακούσω, συγκεκριμένα. Αλλιώς το παιχνίδι είναι χαμένο!».
- «Καλά, πάμε τώρα να δούμε την 'Αλίκη'», είπε η Β χαμογελώντας και κοίταξε τη μητέρα της και τη μικρή αδελφή. «Μην πυροβολείτε την πιανίστα, κάνει ό,τι μπορεί», συνέχισε. "Στο κάτω-κάτω ο πρόεδρος της Γερμανικής Βουλής μάς ζήτησε συγγνώμη. Mας στήριξε και ο Σαρκοζί... Λες αυτό να σημαίνει ότι θα περισωθούν και κάποιες θέσεις εργασίας; Αποφάσισαν να σκεφθούν, εκτός από τους τραπεζίτες, και οι πολιτικοί; Ας διατηρήσουμε το χιούμορ μας, θα μας χρειαστεί, down the rabbit hole!!1». Τ.Μ.Σ.

1. Down the rabbit hole: Κάτω, στην κουνελότρυπα. Λιούις Κάρολ, Η Αλίκη στη Χώρα των θαυμάτων

οι κόκκοι της σκόνης

Οι Κόκκοι της Σκόνης
Οι κόκκοι της σκόνης
της Τιτίκας Μαρίας Σαράτση
 Κρατούσε στο χέρι της το παλιό τετράδιο με τις σημειώσεις του Γ. κι αναρωτιόταν αν πραγματικά άξιζε να περιμένει να δει τις τελευταίες ειδήσεις όπως τις μετέδιδαν τα διεθνή δορυφορικά κανάλια και να τα συγκρίνει με τα ελληνικά δελτία. Έτσι κι αλλιώς άλλα λένε και άλλα εννοούν και άλλα πράττουν –σκέφθηκε και ξαφνικά την κατέλαβε μια διάθεση να ξεσπάσει σε ένα λυτρωτικό γέλιο, μα τι φαρσοκωμωδία, τι ψέμα– και πώς καταληφθήκαμε έτσι εξ απήνης συνολικά, κάτι σαν την «Τύχη της Μαρούλας» του Κορομηλά, ω κωμειδύλλιον, κωμειδύλλιον, χωρίς τη μελωδία και το πνεύμα, ω επιδοτήσεις ανυπάρκτων offshore εταιρειών και ένοχες σιωπές, ω τερατώδη δημόσιε τομέα της ρεμούλας, ω άτυχε απόφοιτε «πληβείε» δημοσιογράφε παντός καιρού με το μπλοκάκι, και ξαφνικά η χώρα σου ανακαλύπτει μαζί με τους διεθνείς φωστήρες  ότι εσύ είσαι το πρόβλημα και ο μέσος υπάλληλος με τα φροντιστήρια των παιδιών της δωρεάν παιδείας που όλο αναβαθμίζεται και όλο ίδια μένει, και κάτω οι μισθοί και κατά τα άλλα ο εκπαιδευτικός οφείλει να αφιερώνεται απερίσπαστος στην διαπαιδαγώγηση των τέκνων μας –και άντε να εξηγήσεις στην γριούλα της γωνίας που σε ρωτάει εναγωνίως γιατί δεν επιστρέφουμε στη δραχμή και δε θα γίνεις έλληνας ποτέ αλβανέ αλβανέ εν πλήρει δόξη στην παρέλαση του «άλλου σηκωμού», και αποφασίζεις επιτέλους να δεις τι λένε τα ξένα δορυφορικά και εδώ είναι που τρελαίνεσαι όλοι έχουν νικήσει και όλοι έχουν κάνει ένα βήμα πίσω και ο Σαρκοζί και η Μέρκελ και  Τρισέ που μας έσωσε και Greece, Greece and Greece πρώτο τραπέζι πίστα στα δορυφορικά και ένα έθνος ολόκληρο να παρακολουθεί εμβρόντητο το θρίλερ και τα σχόλια για το «παρασκήνιο» και δώστου παρασκήνιο και λέξη για το προσκήνιο…και μέσα στο γέλιο της θυμήθηκε ένα Σάββατο  στην Καρδίτσα,όταν ήταν μικρό κοριτσάκι με το καλαθάκι του "Λαζάρου"  και το άρωμα της πασχαλιάς και την τρυφερότητα της μολόχας  και αποφάσισε να κλείσει τον ήχο στην τηλεόραση, να αφήσει μόνο την εικόνα και να ανοίξει το παλιό τετράδιο με το σκληρό εξώφυλλο που έφερε ακόμη το άρωμα της Β, "Sortilege" σε μια τυχαία σελίδα,  έτσι κι αλλιώς όλες του οι σελίδες είναι μαγικές, σκέφθηκε και άρχισε να διαβάσει σιγανά:
                                   


»1958–
«Μεσημέρι. Ο  δρόμος, παρόλο που είχε πρόσφατα ασφαλτοστρωθεί, με τον καλοκαιρινό λίβα σήκωνε σκόνη, μια σκόνη περίεργη, διέκρινες λες τους κόκκους της σαν μικρά πετραδάκια που έμπαιναν στα μάτια και σε τύφλωναν.  Η Β. έκλεισε βιαστικά την πράσινη βαριά σιδερένια πόρτα, κοίταξε δεξιά και αριστερά και πήρε γρήγορα το δρόμο για την πλατεία. Λίγο πριν φτάσει σταμάτησε στο μανάβικο. Πήρε μια βαθειά ανάσα και προχώρησε στο βάθος του μαγαζιού.
Λαχανιασμένη, ακούμπησε στον τοίχο. Το σάλι που είχε ρίξει βιαστικά πάνω της γλίστρησε και αποκάλυψε τη μαύρη της οργάνζα που κομψή και ατσαλάκωτη ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τα καφάσια και το πριονίδι στο πάτωμα. Πλάι της ένας σωρός δαμάσκηνα λες και την κοίταζε με κείνο το αμείλικτο-μωβ βιολετί του ώριμου καρπού που σφύζει από ζωή και που ο χυμός του σχεδόν σκάει τη φλούδα του φρούτου. Ξαφνικά μια λάμψη, η ίδια λάμψη φώτισε το σκοτεινό βάθος του μαγαζιού αλλά και το μυαλό της, «Γιάννη», φώναξε, «φέρε το φάκελο, πρέπει να φύγω». Ο Γιάννης, ο «μανάβης» την κοίταξε απορημένος. Γιατί μιλούσε δυνατά; Πάντα η συνομιλία γινόταν ψιθυριστά. Αλλά η Β. λες και έλαμπε σήμερα, η σκόνη που είχε καθίσει πάνω στο σάλι της άστραφτε και κείνη και καθώς έκρυψε την καφετιά σακούλα με τα «οπωρικά-λαχανικά» που μέσα είχε την Επιθεώρηση Τέχνης –δεν μπορούσε να την αγοράσει πουθενά και κάποιος από το κόμμα την έστελνε στον Γιάννη από την Αθήνα σε λίγα αντίτυπα– κάτω από το σάλι της αγκάλιασε βουρκωμένη το Γιάννη, τον έσφιξε δυνατά, «αντίο και  σ’ ευχαριστώ, σύντροφε» του ψιθύρισε στ’ αυτί και τα χείλη της ακούμπησαν για ένα δευτερόλεπτο τον κρόταφό του. «Μα μείνε,  έχω να σου πω νέα, λένε για αμνηστία…» ψέλλισε ο Γιάννης που τα χείλη της στον κρόταφό του τον έκαιγαν ήδη. Η Β. χαμογέλασε: «Μη σε παραπλανούν οι εκλογές και πρόσεχε. Φεύγω, τώρα, μόλις προχθές με κάλεσαν πάλι στην ασφάλεια. ‘Γνωρίζουμε ότι δεν έχετε συνετισθεί, κυρία Β.,  σας παρακολουθούμε και εσάς και το σπίτι σας, ας έχετε χάρη που η οικογένειά σας και ο σύζυγος σας, αν και ομοϊδεάτης σας, χαίρουν γενικότερης εκτιμήσεως της κοινωνίας’, μου είπε ο ηλίθιος ο ασφαλίτης»,ψιθύρισε η Β, «είχαμε κόσμο χθες βράδυ σπίτι, και έναν Βουλευτή της ΕΔΑ και μάλλον για συλλήψεις και σκοτεινές δυνάμεις  λέγανε παρά για αμνηστία» πρόσθεσε  και έφυγε βιαστικά όπως ήρθε. Τα μάτια της έκαιγαν...

Έκλεισε το τετράδιο και έγυρε πίσω το κεφάλι της.Τα μάτια της ήδη τα θάμπωναν τα δάκρυα.Είχε πέσει πια το σούρουπο και οι σκιές του Γ και της Β χόρευαν στο ταβάνι. 
Έκλεισα εντελώς την τηλεόραση και τους καληνύχτισα γλυκά.
                                                                                      
 [αφιερώνεται στη μητέρα μου Ειρήνη Σαράτση]

                                          

[Μανδραγόρας τευχος 44 , 2011]


Tεύχος της "Επιθεώρησης Τέχνης" (1962)
1Όπως είναι γνωστό, μετά τον εμφύλιο, λόγω  του «Πιστοποιητικού Κοινωνικών Φρονημάτων» πολλοί αγωνιστές της αριστεράς  στράφηκαν προς «λαϊκότερα» επαγγέλματα αφού δεν μπορούσαν να ασκήσουν τα πραγματικά τους. Το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων ήταν κρατικό έγγραφο το οποίο εκδιδόταν από μία αρμόδια αρχή (Στρατός, Ασφάλεια) που βεβαίωνε ότι κάποιος πολίτης δεν ήταν κομμουνιστής, ούτε «συμπαθών». Μέσω των Πιστοποιητικών Κοινωνικών Φρονημάτων αποκλείστηκαν από ολόκληρο το δημόσιο τομέα και από μεγάλο μέρος του ιδιωτικού (π.χ την εκπαίδευση), όχι μόνον όσοι είχαν χαρακτηριστεί από τις αρχές ως κομμουνιστές, οι ίδιοι ή μέλη της ευρύτερης οικογενείας τους, αλλά και όσοι εμφορούνταν από φιλελεύθερες ιδέες. Ο Γ. ήταν φιλόλογος.
2Στις βουλευτικές εκλογές της 11ης Μαϊου 1958, η ΕΔΑ αναδείχθηκε δεύτερο κόμμα με ποσοστό 24.42% και 79 έδρες.

Οι Νυχτερίδες Βαμπίρ και η Γέννηση της Αφροδίτης



Σάντρο Μποτιτσέλι, La Nascita di Venere (1485)
"…Κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα η εκτεταμένη δημοσιογραφική κάλυψη του πολιτικού γίγνεσθαι κυριολεκτικά εξαφανίσθηκε από τις ευρείας κυκλοφορίας εφημερίδες ( της Μ. Βρετανίας). Πολλοί μελετητές ισχυρίζονται ότι ο απο-πολιτικοποιημένος Τύπος ο οποίος προέκυψε υπέθαλψε και υποθάλπει τις προσεγγίσεις "δραπέτευσης" από την πραγματικότητα, οι οποίες εν τέλει απλά ενισχύουν και ισχυροποιούν το κατεστημένο. ..Ειδικότερα στις δεκαετίες του ΄70 και του ΄80, οι δυο εφημερίδες του Μέρντοχ( Sun και Νews of the World) εισήγαγαν ένα ποιοτικά χαμηλότερο είδος δημοσιογραφίας. Για να αυξήσουν την κυκλοφορία προσέφυγαν στην τακτική του «βιβλιαρίου επιταγών», δηλαδή στην αγορά αποκλειστικών ιστοριών από μάλλον ενοχλητικές πηγές. Για παράδειγμα, λέγεται ότι η σύζυγος του διαβόητου κατ’ εξακολούθηση δολοφόνου, γνωστού ως «μαχαιροβγάλτη του Γιόρκσαϊρ» εισέπραξε περισσότερα για τη δημοσίευση της ιστορίας της από όσα εισέπραξαν οι οικογένειες των θυμάτων του  δολοφόνου συζύγου της ως αποζημιώσεις…"
The United Kingdom Press, Media, TV, Radio, Newspapers - newspaper, television, news, circulation, stations, papers, number, print, freedom, mass media, onlinehttp://www.pressreference.com/
    
    Την Στέλλα, την ελληνίδα εβραία φίλη μας τη θυμάμαι συχνά: τα «χριστουγεννιάτικα» καστανά της μάτια και το λευκό της χέρι σημαδεμένο βάρβαρα με τη σφραγίδα του Άουσβιτς. Είχε ένα ιδιαίτερο τρόπο να διηγείται ιστορίες, σε μένα τη μικρούλα χριστιανή, μου έμαθε όλα τα παραμύθια του Περώ και του Άντερσεν. Έλεγε πάντα ότι οι λέξεις είναι ζωντανές: μπορούν να απογειώνονται, να προσγειώνονται και να αρμενίζουν στο πέλαγος.Μου διηγήθηκε και την ιστορία της επιτομής της γλυκύτητας. της νεαρής  Σιμονέττας, του «μοντέλου» του Σάντρο Μποτιτσέλι στη «Γέννηση της Αφροδίτης».

Διηγόταν ποιητικά και όμως έλεγε απλά και απέριττα την ιστορία. Οι λέξεις είναι σαν τη θάλασσα, μου έλεγε τα χειμωνιάτικα βράδια, τις λέξεις δεν πρέπει να τις φοβάσαι, πρέπει να τις σέβεσαι….
   Οι λέξεις είναι ζωντανές, πληγώνονται. Η αλήθεια είναι ζωντανή, πληγώνεται.
     Το τέρας το είδαμε να γεννιέται, να ανδρώνεται, να ενηλικιώνεται, να θεριεύει. Και όμως το ανεχθήκαμε. Με αποστροφή, αλλά το ανεχθήκαμε. Και όπως τα περισσότερα πράγματα στη μικρή μας χώρα που νομίζει πως είναι ακόμη ο ομφαλός του κόσμου, είχε μια μορφή καρικατούρας. Παρωδίας. Παραφθοράς. Κανένα όμως τέρας δεν μπορεί να ανδρωθεί και να ενηλικιωθεί αν δεν καλύπτει άναρχα ίσως, ως καρικατούρα ίσως, αισχρά και χυδαία ίσως, ένα κενό. Καλλιεργεί τα χειρότερα, βρίσκει ως παράσιτο τροφή παντού, γιγαντώνεται- αλλά σε ποιο ζωτικό χώρο; Ποιος του τον παρέχει;  Αυτοφυής τερατογένεση είναι;
    Αντισημίτες,  ομοφοβικοί,   χουντοφασιστοειδείς,  νυχτερίδες βαμπίρ. Αλλά ποιος τους προμηθεύει το αίμα που πίνουν; Ποιος ακονίζει τα δοντάκια τους; 


                                  Τιτίκα-Μαρία Σαράτση, ΑΥΓΗ 18.08.2010